هزار سال قدمت و سابقه در تار و پود فرشهاي ترکمن و دستباف گلستان ‏

استان گلستان از ديرباز مهد توليد فرشهاي دستباف از جمله فرش ترکمن بوده است، اما در سالهاي اخير به دلايلي، اين هنر ارزشمند در معرض فراموشي قرار گرفته است.تار و پود فرشهاي ترکمن و دستباف استان را ۱۵۰ هزار بافنده گره مي زنند که اغلب زنان و دختران جواني هستند که از کودکي، يکي زير دو تا رو، لالايي دلنواز مادران آنها بوده و امروز هنر آنها شهره جهان شده و بازارهاي دنيا، سالانه خريدار ۲۰ هزار مترمربع از دست بافته هاي آنان است.بافندگان گلستاني در قالب ۹ شرکت تعاوني و در ۵۳ کارگاه صنعتي هنري آميخته اي از عشق و دلدادگي خلق مي کنند.

فرش دستباف و ترکمن در استان گلستان بيش از شش هزار سال سابقه دارد و در طول اين سالها بيش از ۸۱۱ طرح و نماد روي آنها بافته شده است و راز اين نمادها که هر کدام براساس باور و اعتقادي هستند، شناسايي شده است.
آئينه گل، ماري گل، قابسه گل، درناق گل، ارساي گل، جوال گل و… از جمله نقوش فرشهاي ترکمن استان گلستان است.
* دارهاي زميني و کمر درد قالي بافان
بي بي زليخا مسعودي که اهل روستاي داز شهرستان کلاله است، مي گويد: از کودکي قالي مي بافم و چون در روستا زندگي مي کنم، هنوز جايي براي قالي بافي نداريم و جاي ما در خانه تنگ است. اگر جايي باشد که صبح برويم و شب برگرديم بسيار خوب است.
وي که براي جهاد کشاورزي شهرستان و به صورت تجاري کار مي کند، مي افزايد: دستمزدهايي که مي گيريم پايين است، اگر اين دستمزدها بيشتر شود، انگيزه ما براي کار بيشتر مي شود.
مسعودي از قيمت فرشي که از وي مي خرند رضايت دارد و تنها از بيمه نبودن گله مند است و تقاضا مي کند که بيمه خدمات درماني آنها هر چه زودتر درست شود.

اوغل گل قره باشي، بافنده ديگري که ۳۰ سال است فرش مي بافد نيز مي گويد: در زمانهاي قديم برق نداشتيم و با چراغ و فانوس فرش مي بافتيم که خيلي براي ما سخت بود، اما حالا شرايط برايمان راحتر شده است.
وي از اينکه دارهاي قالي اش زميني و ساده است، ناراحت است و مي گويد: اگر دارهاي عمودي براي ما تهيه کنند، خيلي بهتر است و ديگر کمر درد نخواهيم داشت.
قره باشي از اينکه جهاد کشاورزي براي آنها کلاس قالي بافي گذاشته، تشکر مي کند و مي افزايد: بايد با اين آموزشها، وضع بافندگي ها خيلي بهتر از قبل شده است.

دختر بافنده اي از روستاهاي شهرستان آق قلا نيز اظهار مي دارد: دستمزدهاي ما خيلي پايين است و در حال حاضر روزي ۳۰ هزار ريال دريافت مي کنيم، که اگر بيشتر شود خيلي به ما کمک مي شود.
وي نيز از اينکه بيمه نيست اظهار ناراحتي مي کند.
قاسمي يکي ديگر از زناني است که در علي آباد مشغول بافتن فرش است، مهمترين مشکلات کار خود را تهيه مواد اوليه، نبود حمايت و بيمه بيان مي کند و مي گويد: چون فرشهاي ابريشمي مي بافم، در موقع فروش آنها با مشکلات زيادي رو به رو مي شوم.
عادلي، مدرس فرش در دانشگاه علمي کاربردي استان و مديرعامل شرکت تعاوني گل نگار ترکمن، عمده مشکل را تهيه مواد اوليه عنوان کرده و مي افزايد: بايد از استانهاي ديگر مواد اوليه را تأمين کنيم، در استان کارگاه ريسندگي بزرگ نيست که نياز استان را مرتفع کند.
وي مي گويد: اغلب بافندگان اين شهرستان به دليل سنتي بودن، علاقه اي به کار متمرکز ندارند و کارگاه هاي خانگي نيز دردسرها و مشکلات خود را دارد و اين باعث مي شود که کيفيت بافت پايين بيايد، در حالي که اگر کار در کارگاه متمرکز بافته شود، نظارت بيشتر خواهد بود و کار بهتري ارايه مي شود.

به گفته وي، لطف و کمک مسؤولان بايد به توليد کنندگان فرش دستباف استان بيشتر شود و از آنها حمايت کنند تا علاقه مندان بتوانند کارگاه هاي متمرکز را داير و بافندگان زيادي را جذب کنند.
* نقشهاي تکراري فرش دستباف
يک طراح فرش که ۱۱ سال در اين کار فعاليت مي کند، مي گويد: مشکل توليد فرش باعث رکود طراحي شده است و اکنون نقشهاي فرش دستباف تکراري هستند و فقط در رنگ بنديها تغيير مشاهده مي شود و چون قيمت نقشه هاي اصيل و نو گران است، بافنده ها، نقشهاي تکراري مانند نائين را مي زنند.

حسن تازيکي مي افزايد: به خاطر هزينه بالاي فرش دستباف، تمام طرحهاي اصيل بر روي فرشهاي ماشيني رفته و اگر مسؤولان جلوي اين مسأله را بگيرند، کار بزرگي انجام مي شود.
مدرس آموزشکده کوثر در شهرستان گنبدکاووس نيز مي گويد: مهمترين مسأله که کرامت بافندگان و بهداشت آنها را به دنبال دارد، تغيير دارهاي افقي آنها به عمودي است.به گفته علي نظيف، اين کار با يک برنامه يک ساله، آموزش و بيان مزاياي دار عمودي براي بافندگان، رفع خواهد شد.
* تشکيل کميته فرش در استان
نماينده بافندگان استان گلستان مي گويد: هم اکنون قالي بافان به خاطر برخي مشکلات به کارهايي مانند کشاورزي روي آورده اند.
قربان تاج پوري مي افزايد: بافندگان فرش استان، نخ چله را بايد از استانهاي ديگر تهيه کنند و پشم خام را با توجه به شغل دامداري در استان بايد ۱۰ برابر قيمت خريداري کنند و اين مسأله با تأسيس کارخانه ريسندگي در استان برطرف مي شود.به گفته وي، همچنين به دليل نبود فعاليت واحد رنگرزي ثابت و فعال در استان بافندگان مجبورند به مواد نامرغوب استان اکتفا کنند و چون هيچ فروشگاه فرشي که طرح فرش را ارايه کند در استان وجود ندارد، بافنده بايد طرح فرش را از کسي قرض کند و ببافد.

پوري اظهار مي دارد: هم اکنون با تشکيل کميته فرش در استان اميد است که مشکلات فرش دستباف استان بررسي و حل شود.
رئيس سازمان بازرگاني گلستان نيز مي گويد: گسيختگي بين نظامهاي توليدي فرش دستباف و بازارهاي مصرف مشتريان و وجود نگاه سنتي در بين توليد کنندگان سبب رکود هنر صنعت فرش در استان شده است.
نادعلي کهنسال مي افزايد: با توجه به تدوين برنامه جامع توليد فرش در استان در نظر است براي تقويت رويکرد علمي و رشد و اعتلاي هنر، صنعت فرش دستباف استان گام برداريم و در اين راه حمايتها و هدايتهاي دست اندرکاران و پيشکسوتان اين امر را ارج مي نهيم.
به گفته وي، به منظور جلوگيري از رکود فعاليت فرش بافان و ارايه خدمات مربوط به آنها، اداره فرش بازرگاني استان زير نظر مديريت برنامه ريزي و توسعه منابع انساني سازمان بازرگاني شکل گرفته است.
وي تصريح مي کند: تاکنون اين اداره توانسته هفت هزار و ۶۴۴ مورد کارت شناسايي فرش را صادر و دو هزار و ۱۶۶ نفر از قالي بافان خانگي را براي استفاده از مزاياي بيمه تأمين اجتماعي معرفي کرده است.به گفته کهنسال، صدور ۲۷۹ مورد جواز تأسيس کارگاه هاي متمرکز قالي بافي، برگزاري ۶۸ دوره آموزش به بافي با شرکت سه هزار و ۱۰ نفر از قالي بافان از ديگر اقدامهاي انجام شده براي توسعه قالي بافي در استان بوده است.

وي اعطاي يک ميليارد و ۸۰۰ ميليون ريال تسهيلات به مجتمعهاي بزرگ قالي بافي بيش از ۱۰ ميليارد ريال در قالب ۸۰۰ مورد به احداث واحدهاي قالي بافي خانگي يک ميليارد و ۸۵۰ ميليون ريال به بيش از ۳۰ فارغ التحصيل فرش و ۶۵۰ ميليون ريال به بيش از پنج مورد واحدهاي رنگرزي، کارگاه هاي طرح، نقشه و قاليشويي را از ديگر اقدامات برشمرد.
کهنسال اظهار مي دارد: براي تثبيت و افزايش سهم صادرات فرش دستباف در استان برگزاري نمايشگاه ها و جشنواره هاي فرش دستباف، انجام تبليغات مناسب در بازارهاي هدف، پرداخت يارانه، جوايز و مشوقهاي صادراتي به صادر کنندگان فرش و معرفي فرش اصيل منطقه و توليدات استان از طريق وسايل ارتباط جمعي در دست انجام است.
* از دارهاي عمودي استقبال نکردند
رئيس اتحاديه فرش دستباف استان گلستان نيز مي گويد: کار بيمه بازنشستگي و از کارافتادگي بافندگان استان انجام شده و مرحله دوم آن که خدمات درماني است در حال انجام است.

ابوالفضل ابطحي با بيان اينکه تعهدپذيري بافنده هاي استان ضعيف است، مي افزايد: بافنده ها با فکر و عقيده خود کار مي کنند و زمان مقرر براي تحويل کار را رعايت نمي کنند.
به گفته وي، قيمت بافت قالي از يک قيمت جهاني تبعيت مي کند و نمي توانيم آن را به هر قيمتي بفروشيم.
ابطحي تصريح مي کند: در سالهاي گذشته دارهاي عمودي را براي بافندگان داير کرديم، اما هيچ کس از آنها استفاده نکرد.وي مي افزايد: هم اکنون در سطح استان دوره هاي آموزشي به بافي در حال اجراست تا سطح علمي آنها ارتقا يابد، اما متأسفانه به خاطر اينکه فرش زود بالا بيايد به اين مسأله توجه نمي شود.
ابطحي، الياف پشمهاي استان را کوتاه و عاري از کيفيت لازم مي داند و مي گويد: اين مسأله مشکلات زيادي را براي بافت فرش در استان به وجود آورده است.
وي مي افزايد: در سالهاي قبل کارخانه ريسندگي در استان فعال بوده، اما به دليل اينکه توجيه اقتصادي نداشته، جمع شده است. به گفته وي در حال حاضر صادرات فرش استان نيز متأثر از تحولات اقتصادي دنيا شده، اما اگر بر روي کيفيت فرشها کار شده و سفارش پذيري رعايت شود، اين مسأله رونق مي يابد.
* ضرورت ايجاد موزه و نمايشگاه دايمي در استان
معاون برنامه ريزي استاندار گلستان نيز مي گويد: افزايش سطح منزلت شغلي، زندگي و بهبود معيشت فعالان صنعت هنر فرش بايد مورد توجه متوليان امر قرار گيرد.
عباس نياوند مي افزايد: اين امر بايد از طريق اعطاي تسهيلات از محل اعتبارات کمکهاي فني و اعتباري ابلاغي مرکز ملي فرش صورت گيرد.

وي خاطرنشان مي کند: دستگاه هاي اجرايي استان بايد تلاش کنند که نمايشگاه ها و فروشگاه هاي دايمي فرش را به عنوان موزه و مجموعه ارزشمند در استان ايجاد کنند تا گردشگران از آن ديدن کنند.
وي با اشاره به يارانه و مشوق هاي صادراتي به اين بخش مي گويد: اگر تعاوني هايي تشکيل شوند که مواد اوليه بافندگان را فراهم و تعدادي از توليد کنندگان را ساماندهي کنند، آمادگي ارايه تسهيلات در استان وجود دارد.
نياوند يادآور مي شود که توليدات فرش در اين استان داراي مزيتها و نقاط قوتي است که بايد مدنظر قرار گيرد.
به گفته اين مقام مسؤول: بهره گيري از طرحهاي جذاب و مردم پسند فعال کردن اتحاديه ها و مجتمع هاي بزرگ فرش براي سرمايه گذاري اين هنر صنعت در گلستان از ضروريات فرش اين استان است.  ‏

روزنامه قدس
* زهرا خليلي نژاد

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *