بار تجارت كشور بر دوش دو گمرك

عمليات صادرات و واردات كشور توسط ۱۶۰ گمرك انجام مي شود، ولي با بررسي عملكرد اين گمركات، نقش بسياري از آنها آنقدر كمرنگ است كه ديده نمي شود.
در گذشته اين احساس وجود داشت كه در تمام مبادي كشور كه كالايي وارد يا خارج مي شود، بايد گمركي برپا كرد تا تجارت كشور را كنترل كند، اما با گذشت زمان و پررنگ تر شدن مقوله بهره وري روشن شد كه با تعداد كمتري گمرك نيز مي توان عمليات تجارت كشور را كنترل و نظارت كرد. بر همين اساس كشورهايي با حجم تجارت چند برابر، تعداد گمركاتشان يك سوم ايران است.

با مطرح شدن طرح تحول در گمرك كه از طرح ما در تحول اقتصادي نشات مي گيرد، ضرورت كاهش تعداد گمركات كشور بيش از پيش احساس مي شود. بنا بر اين ضرورت، مديران ارشد گمرك نيز بر حذف يا ادغام برخي از گمركات كشور صحه گذاشته اند. آمايش سرزميني گمرك يكي از محورهاي هشت گانه تحول گمركي است كه بر اساس آن نقش و جايگاه گمركات بازبيني مي شود تا بنا بر اين بازبيني، گمركات در گستره مرزهاي كشور جانمايي شود. امكانات و نيروي انساني نيز بر همين اساس بين گمركات تقسيم خواهد شد تا از اين مسير تعادلي ميان گمركات فعال و گمركاتي كه نقش كمتري دارند، برقرار شود.

۹۴ درصد حجم واردات در ۱۱ گمرك
۹۴ درصد سهم وزني واردات و ۸۹ درصد سهم ارزشي آن تنها در ۱۱ گمرك كشور انجام مي شود. در اين معادله سهم ۱۴۹ گمرك ديگر از لحاظ وزني ۶ درصد و از نظر ارزشي ۱۱ درصد است.
گمرك بندر شهيد رجايي با در اختيار داشتن ۳۳‎/۴۵ درصد حجم واردات و ۴۲‎/۸۵ درصد ارزش آن، فعالترين گمرك كشور محسوب مي شود. پس از آن گمرك بندر امام خميني (ره) با ۳۵‎/۷۲ درصد حجم و ۱۵‎/۸ درصد ارزش واردات در رتبه دوم قرار دارد. نكته جالب توجه اين است كه بين ۱۱ گمركي كه ۹۴ درصد حجم و ۸۹ درصد ارزش واردات را در اختيار دارند، دو گمرك ياد شده بيش از نيمي از عمليات واردات را به خود اختصاص داده اند و ۹ گمرك ديگر سهمي زير ۱۰ درصد دارند. گمركات بندر انزلي با سهمي معادل ۹‎/۱ درصد حجم و ۴‎/۸ درصد ارزش، نوشهر با ۴‎/۳ درصد وزن و ۲‎/۳ درصد ارزش، بوشهر با ۲‎/۵ درصد وزني و ۲‎/۴ درصد ارزشي، خرمشهر با ۱‎/۱ درصد وزني و ۲‎/۲ درصد ارزشي، شهريار با ۱‎/۲ درصد وزني و ۶‎/۱ درصد ارزشي، غرب تهران با ۰‎/۴۶ درصد وزني و ۳ درصد ارزشي، مهرآباد با ۰‎/۰۳ درصد وزني و ۲‎/۴ درصد ارزشي و سهلان با ۰‎/۴۴ درصد سهم وزني و ۰‎/۹۶ درصد سهم ارزشي، ۹ گمرك ديگر فعال در بخش واردات كشور هستند.

۶۴ درصد حجم صادرات در ۸ گمرك
در بخش صادرات نيز اين ناهمگوني با شدت بيشتري ديده مي شود. ۶۴ درصد سهم وزني و ۵۴ درصد سهم ارزشي صادرات از ۸ گمرك كشور انجام مي شود. اين درحالي است كه در ۱۵۲ گمرك ديگر تنها ۳۶ درصد حجم و ۴۶ درصد ارزش صادرات در جريان است. در اين بخش نيز همچنان گمرك بندر شهيد رجايي فعالترين گمرك كشور است. در اين گمرك ۳۷‎/۸ درصد سهم وزني و ۱۷‎/۳ درصد سهم ارزشي صادرات انجام مي شود. گمرك بندر امام خميني (ره) نيز با ۱۴‎/۶ درصد حجم و ۱۵‎/۵ درصد ارزش صادرات رتبه دوم خود را حفظ كرده است. شش گمرك ديگر فعال در بخش صادرات نيز همانند بخش واردات با سهمي كمتر از ۱۰ درصد در حال فعاليت هستند. گمرك خرمشهر با ۲‎/۷ درصد وزني و ۱‎/۴ درصد ارزشي، بوشهر با ۲ درصد وزني و ۲‎/۲ درصد ارزشي، مشهد با ۱‎/۳ درصد وزني و ۳‎/۶ درصد ارزشي، غرب تهران با ۱‎/۴ درصد وزني و ۸ درصد ارزشي، تبريز با ۰‎/۵۷ درصد وزني و ۱‎/۴ درصد ارزشي و در نهايت گمرك انزلي با ۰‎/۴۳ درصد وزني و ۷۴۰‎/ درصد ارزشي نقش آفريني مي كند.

همان طوري كه از آمار ارائه شده از سوي گمرك ايران بر مي آيد، بار اصلي تجارت كشور تنها بر دوش دو گمرك فعال يعني گمرك شهيد رجايي و امام خميني (ره) است. هرچند ۱۷ گمرك ديگر نيز نسبت به ۱۴۱ گمرك از حجم فعاليت بيشتري برخوردارند، ولي بين آنها نيز نقش اصلي با دو گمرك ياد شده است.

با نگاهي به اين اعداد و ارقام، ضرورت و لزوم اجراي طرح آمايش سرزمين در گمرك مشخص مي شود. به رغم كمبود نيروي متخصص در گمرك كه مسئولان اين سازمان از آن به عنوان يك چالش جدي پيش روي گمرك ياد كرده اند، در بسياري ازگمركات كه حجم واردات و صادرات آنها بسيار ناچيز است، تعدادي از كارشناسان گمرك مشغول به كار هستند. در مقابل گمركاتي كه بيشترين سهم را در فرايند تجارت بر عهده دارند، از كمبود نيروي انساني متخصص و امكانات رنج مي برند. بر اين اساس اجراي اين طرح كه در نهايت منجر به حذف و ادغام گمركات با فعاليت كم و توسعه گمركات فعال مي شود، بسياري از مشكلات اين سازمان حل خواهد شد. البته يكي از دلايلي كه فعاليت نامتوازن گمركات كشور باعث شده است مسيرها و كريدورهاي ترانزيتي در كشور است. در حال حاضر كريدور شمال به جنوب بيشترين سهم را در ترانزيت بر عهده دارد و به همين دليل گمركاتي كه در مبادي ورودي و خروجي اين كريدور قرار دارند، با حجم فزاينده تري از مبادلات روبه رو هستند، درحالي كه كمرنگ بودن نقش كريدور و مسيرهاي ترانزيتي شرق به غرب روي فعاليت گمركات اين منطقه نيز تاثير منفي گذاشته است. به طور قطع در صورتي كه ساير مسيرهاي ترانزيتي و عبور كالادر كشور فعال شود، حجم عمليات صادرات و واردات گمركاتي كه در حال حاضر نيمه تعطيل هستند، افزايش قابل توجهي خواهد يافت.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *